گستره­ی پهناورتری از زیر و بم و حجم صوتی را به کار می­گیریم وحروف صدادار را کشیده­تر ادا می­کنیم . لازمه­ی سرود خواندن، داشتن نفس بیشتر و مهار جامع­تر آن است. هوایی که از ریه خارج می­شود توسط ماهیچه­های بطنی زیرین وپرده­ی دیافراگم مهار می­شود. هوا تارهای صوتی را به نوسان درمی­آورد و ریه­ها، گلو، دهان و بینی همگی برای ایجاد صدایی مطلوب گرفتار می­شوند. زیر و بم صدای خواننده بسته به میزان کشیدگی تارهای صوتی تغییر می­کند؛ هر چه این تارها کشیده­تر باشند صدا زیرتر است.وسعت صدای یک فرد بسته به میزان تعلیم دیدگی و نیز مشخصه­های فیزیکی اوست. وسعت صدای یک فرد تعلیم ندیده به طور معمول حدود 5/1 اُکتاو است، اما خوانندگان حرفه­ای بر محدوده 2 اُکتاو و یا حتی بیشتر نیز احاطه دارند. فاصله اُکتاو در موسیقی دارای اهمیت است. این فاصله، فاصله­ی میان نخستین و آخرین صداهای تشکیل دهنده­ی گام معروف موسیقی است.گام زیر را از چپ به راست بخوانید: می ر دو سی لا سل فا می ر دو می­بینید که با رسیدن به نت «دو»یِ بالایی - که نت «دو»یِ پائین را مضاعف می­کند فاصله اُکتاو را با هفت صدا که هر کدام زیر و بمیِ متفاوت دارند، پر کرده­اید. ( در موسیقی غیر غربی اُکتاو ممکن است به تعداد دیگری تقسیم شود برای نمونه 17 یا 22 صدا) فاصله میان بم­ترین و زیرترین صداهایی که یک خواننده می­تواند اجرا کند وسعت صوتی یا به طور ساده وسعت نامیده می­شود. زمانی که فاصله میان دو صدا یک اُکتاو باشد، آن دوکیفیتی بسیار مشابه خواهند داشت. هنگامی که دو صدا با فاصله یک اُکتاو هم زمان به صدا درآیند، چنان در هممی­آمیزند که به نظر می­آید در صدایی واحد ادغام می­شوند.بعنوان مثال دو خواننده یکی مرد که دارای صدای بم و دیگری یک نوجوان که صدای زیر دارد با هم بخوانند صدای هر دو یک خط را دنبال می­کند با این تفاوت که یکی با صدای بم و دیگری با صدای زیر همان نت را اجرا می­کند. یعنی یک نُت اما با یک اُکتاو فاصله. تارهای صوتی مردان طویل­تر و ضخیم­تر از تارهای صوتی زنان است و همین تفاوت، محدوده صوتی بم­تری را برای آن­ها سبب می­شود. گروه­بندی گستره­های آوازی به ترتیب از زیر به بم چنین است:سوپرانو- متسو سوپرانو - آلتو - تنور - باریتون و باسکه البته گستره­های آوازیِ اصلی به ترتیب عبارتنداز : سوپرانو، آلتو، تنور و باسسوپرانو زیرترین صدا و آلتو بم­ترین صدای خوانندگی زنان است.تنور زیرترین صدا و باس بم­ترین صدای خوانندگی مردان است.در سرود وقتی آهنگ­ساز از وسعت صدایی بیشتری برای ملودی استفاده کرده باشد ما ناگزیر باید از صداهای بیشتری از لحاظ زیر و بم استفاده کنیم. در حقیقت این آهنگ ساز است که تعیین تکلیف می کند ما چه صدایی را به کار ببندیم. زیرو بم(ارتفاع صوت) چیست؟ ارتفاع صوت، زیر یا بم بودن آن نسبت به دیگر اصوات است. بی تردید متوجهشده­اید که اغلب مردان با صدای بم­تر از زنان و کودکان صحبت می­کنند و سرود می­خوانند. هنگام خواندن یک سرود نیز واژه­ها نسبت به یکدیگر با زیر و بم های متفاوتی اَدا می­شوند. گفتار بدون زیر و بم خسته کننده است. زیر و بم صداها با بسامد(فرکانسِ) نوسان­های آن تعیین می­شود. هرچه نوسان­ها تندتر باشد، صدا زیرتر و هر چه نوسان­ها کندتر باشد، صدا بم­تر خواهد بود. بسامدِ نوسان، بر حسب سیکل در ثانیه سنجیده می­شود.صدایی که دارای زیر یا بم یا ارتفاع معین باشد صدای موسیقایی نامیده می­شود. چنین صدایی دارای بسامد معین برای نمونه 440 سیکل در ثانیه است. اگر همین صدا یک اُکتاو بم­تر محاسبه شود 220 سیکل در ثانیه بوده و اگر همین نمونه صدا یک اُکتاو زیر­تر شود دقیقاً 880 سیکل در ثانیه خواهد بود. نوسان­های یک صدای موسیقایی دقیق است و در فواصل زمانی منظم و یکسان به گوش می­رسد. از سوی دیگر سر و صداها زیر و بم معینی ندارند. (مثل صدای ترمز اتومبیل که از نوسان­های نا منظم پدید می­آید.) دوصدای موسیقایی هنگامی متمایز به گوش می­رسند که زیر و بمی آن­ها متفاوت باشد. تفاوت زیر و بمی یا ارتفاع دو صدای موسیقایی فاصله نامیده می شود. زمانی که فاصله میان دو صدا یک اُکتاو باشد، آن دوکیفیتی بسیار مشابه خواهند داشت، اما با بم و زیر متفاوت.صداهای بدون زیر و بم معین صداهایی هستند مانند صدای طبل بزرگ و سنج و ...آنچه باید برای تنظیم صداها در گروه بدانیم:دینامیک چیست؟میزان شدت صدا در موسیقی ، دینامیک نامیده می­شود. شدت صدا بستگی مفصل به دامنه نوسانی دارد که آن را پدید می­آورد.می توانیم با اجرای قوی­تر یک صدا نسبت به صداهای مجاور، آن را مؤکد سازیم. که تأکیدی از این نوع را تأکید دینامیکی یا آکسان می­نامیم.اگر در بعضی سرودها دقت کرده باشید برخی کلمات و حروف با شدّت بیشتری ادا می­شوند، علت این است که آهنگ­ساز می­خواهد با این تأکید نظر شنونده را به مبحثی خاص و در خور توجه ، جلب کند. رنگ صوتی چیست؟ رنگ صوتی با واژهایی همچون روشن، تیره، درخشان، نرم و غنی توصیف می­شود. رنگ صوتی یکی از مهمترین عوامل شناسایی دوستان ما در آن­سوی ارتباط تلفنی هستند. در ترکیب­بندی صداهای هر گروه سرود توجه به رنگ و خصوصیت لحنی صدای هر یک از اعضاء ضروری است. چرا که برای انتقال شایسته­ی محتوا و پیام سرود باید از هر صدا درست در جای خودش بهره گرفت. ریتم چیست؟ریتم در زندگی نقشی اساسی دارد. ریتم را در گردش شب و روز، چهار فصل و جزر و مد امواج می بینیم، هنگام تنفس به گونه­ای ملموس­تر احساسش می­کنیم و در ضربان قلب و گام زدن نیز آن را می­یابیم. ریتم، در بهترین معنا، سیلان منظم موسیقی در زمان است.شاید شنیده باشید اصطلاح این­که از ریتم خارج شد. این زمانی است که گوش تشخیص می دهد نظم زمانی و زمان بندی به بی نظمی تبدیل شده است. مثلاً جدول کنار خیابان یکی در میان سفید و سیاه رنگ­آمیزی شده و نگاه ما معطوف این نظم است که ناگاه می بینیم در قسمتی دو جدول سفید به اشتباه رنگ­آمیزی شده و بعد از آن مجدداً یکی سفید و یکی سیاه تکرار می­شود. دقیقاً همان­جا که دو جدول سفید دیده شد چشم توجه خود را بیشتر کرد یعنی این جلب توجه و علامت سؤال به دلیل خارج شدن رنگ ها از ریتم صورت گرفته است.جنبه های متعدد و مرتبط با یکدیگر ریتم : ضرب ضرب تپش منظم و تکرار شونده­ای است که سرود را به واحد­های برابر زمانی تقسیم می­کند. ضرب­ها گاه آشکار و ملموس به گوش می­رسند(مانند نواختن طبل به وسیله طبل بزرگ در یک دسته همنواز ) گاه نیز، ضرب بیش از آن که شنیده شود احساس می­شود. اگر نغمه­ای آشنا را بخوانید و همزمان با دست یا پا ضرب­های آن را نیز بنوازید، در می­یابید که واژهایی معین از آن را بر ضرب هایی معین می­خوانید. شما از این راه ضرب را احساس کرده­اید، زیرا با نواختن ضربه­ها نسبت به آن هوشیار بوده و آن را تداوم بخشیده­اید. مثلاً سرود « ایران ایران ایران رگبار مسلسل ها ».ضرب­ها واحدهای زمانی بنیادیی هستند که کشش تمام نت­ها بر مبنای آن­ها سنجیده می­شود. نت­ها از نظر زمانی می­توانند به اندازه بخشی از یک ضرب، یک ضرب دقیق یا بیش از یک ضرب، تداوم یابند. ریتم به گونه­ای مشخص­تر می­تواند به منزله ترتیبی ویژه از توالی کشش­های زمانی نت­ها در یک سرود تعریف شود. ریتم ملودی یک سرود ، خصوصیتِ اساسی شخصیت آن است. وزنهنگامی که یک نغمه یا سرود را می­خوانیم، برخی ضربه­ها قوی­تر یا مؤکدتر ادامی شوند. در ملودی، الگویی تکرار شونده را می­یابیم که از یک ضرب قوی و سپس یک یا چند ضرب ضعیف­تر تشکیل شده است. سازمان ضرب­ها را در غالب گروه­هایی منظم وزن می­نامند. چنین گروهی که تعداد ثابتی از ضرب­ها را در خود جای داده است، میزان نامیده می­شود. بسته به تعداد ضرب­های هر میزان، چندین نوع وزن وجود دارد.تمپودیدیم که ضرب ها ممکن است تند یا کند باشند. سرعت اجرای ضرب­ها که ضرب آهنگ اساسیِ موسیقی را شکل می دهد، تِمپو نامیده می شود. یک تمپوی تند، حسی از نیرو و پویایی و هیجان همراه دارد. تمپوی کند اغلب در ایجاد حالتی با وقار و آرام مؤثر است. چنین همخوانی­هایی ریشه در شیوه احساس و نحوه عملکرد ما دارد. در هنگام هیجان قلبمان تندتر از هنگام آرامش می تپد و به گفتار و حرکتهای تندتر گرایش داریم. آهنگسازان توانسته­اند نشانه­های تمپو را به طور دقیق به کمک مترونوم مشخص کنند. مترونوم وسیله­ای ساده است که صداهایی تیک - تاک مانند یا پالس­هایی نوری را به طور منظم و با سرعتی قابل تنظیم ایجاد می­کند. اعداد نشانه مترونوم، اشاره به تعداد دقیق ضربه­ها در دقیقه دارند. مثلاً تمپوی هفتاد به معنی تقسیم یک دقیقه به هفتاد قسمت مساوی است. ملودی:برای بسیاری از ما موسیقی به عنوان ملودی است. همه ما در مدرسه، اتومبیل و یا هنگام گردش ملودی­ای را زمزمه کرده­ایم. پس از شنیدن یک قطعه موسیقی اغلبمی توانیم ملودی آن را به خوبی یاد آوریم. تشخیص ملودی آسان­تر از تعریف آن است. ملودی زنجیره­ای از صداهای جدا گانه و پیاپی است که در مجموع، کلیتی در خور تشخیص را می سازند. ملودی آغاز شده، پیش می­رود و پایان کار می­یابد و دارای جهت، شکل و پیوستگی است.هر سرود یک ملودی دارد که منحصر به آن سرود است. گاه اتفاق می­افتد در دو سرود متفاوت یک ملودی مشابه یافت می­شود که البته ممکن است اتفاقی باشد. اما ساختار هر کدام متناسب با شعر آن سرود تعیین می­شود. یعنی آهنگ­ساز ممکن است بدون ذهنیت ملودیی شبیه ملودی یک سرود دیگر در یک دستگاه و ردیف بسازد. این اتفاق بیشتر در اشعاری که با وزن یکسان هستند رخ می­دهد. بافت موسیقایی:سه بافت مهم موسیقایی عبارتنداز:1- بافت مونوفونیک: یک خط ملودیکِ تنها و بدون همراهی، بافتی مونوفونیک دارد( به معنای تک صدایی). اگر به تنهایی سرود بخوانید، صدای شما نوعی موسیقی مونوفونیک خواهد بود. اجرای همزمانِ یک خط ملودیک توسط چند خواننده همصدایی نامیدهمی شود که بافت مونوفونیکِ حجیم تر و غنی­تری پدید می­آورد.2- بافت پلی فونیک: اجرای همزمان دو یا چند خط ملودیک که اهمیِِِِت و جذابیتی کم و بیش یکسان داشته باشند، بافتی را پدید می­آورد که پلی فونیک نامیده می­شود(چند صدایی). در بافت پلی فونیک، چندین خط ملودیک از نظر نمود موسیقایی با یکدیگر به رقابت می­پردازند. پُلی فونی به موسیقی بُعد می­بخشد و آن­را با پِرسپِکتیو در نقاشی مقایسه کرده­اند. هر خط سبب غنا و تعالیِ خط دیگر می­شود. این ارتباط تعالی بخش متقابل، نمایانگر تفاوتی میان موسیقی و گفتار است. هنگامی چندین نفر همزمان مطالب متفاوتی را بیان می کنند، حاصل ممکن است گیج کننده باشد اما اجرای همزمان ملودی­های متفاوت توسط چند خواننده می­تواند صداهایی بسیار بیانگر پدید آورد.3- بافت هوموفونیک: هنگامی که یک ملودی اصلی را که با آکوردهایی همراه می­شود،می شنویم، بافت موسیقی هوموفونیک است. در بافت هوموفونیک، توجه شنونده بر ملودی متمرکز می شود، ملودیی که بوسیله صداهایی با جذّابیت کمتر تقویت و رنگ آمیزی می شود. رهبر گروه:یکی از ارکان تشکیل گروه سرود مربی کارآمد است. مربی باید از حداقل شناخت درباره­ی شعر و موسیقی سالم و ارزشی برخوردار باشد. یعنی تشخیص بدهد آیا این شعر و موسیقی زمینه قابلیت تمرین و اجرا را دارد؟ تخصص­هایی مثل تجربه­ی تک­خوانی و یا آشنایی هرچند اندک با دستگاه­های موسیقی داشته باشد. رهبر گروه سر پرست و مسئول راهبری است. یعنی همان مربّی فنّی گروه سرود. بخش عمده کار رهبر گروه هنگام تمرین های مکرر با گروه سرود انجام می گیرد، جایی که بارها بر تکنیک­ها و عوامل بیانی تمرین می شود تا به رضایت او بیانجامد. رهبر گروه هنگامی که اعضاء گروه سرود، همزمان به اجرا می پردازند باید بتواند خطاهای اجرایی را تشخیص دهد و یک به یک آن ها را با ارائه شیوه ای صحیح رفع و اصلاح نماید. انتخاب اعضاء و تک­خوان:اجرا کنندگان برجسته سرود کم و بیش انسان هایی با استعدادهای خاص بوده اند که این استعداد از کودکی در آنان بارز و آشکار بوده است. صدای زیبا، گوش موسیقی عالی یا حافظه بسیار نیرومند. آنان مانند قهرمانان ورزشی از توازن، قدرت و انگیزه رقابتی استثنایی برخوردارند. استعداد طبیعی به تنهایی برای ظهور اجرا کننده ای برجسته کافی نیست. اجرا کننده ای که در مسیر تعالی گام برمی­دارد، سال­ها نزد استادانی شایسته تحصیل کرده، روزانه ساعت­ها تمرین می­کند و به پرورش ذوق و حس هنری می­پردازد. پس از این همه است که توانایی ظهور هنرمندی برخوردار از مهارت­های اجرایی شگرف، پدید می­آید. خوانندگان برجسته(تک خوان)رده­ای ویژه و متمایز از دیگر اجرا کنندگان هستند. مربی سرود در وهله ی اول می بایست با دقت نظر و ظرافت از بین علاقمندان به سرود متناسب با نیاز خود صداهایی را انتخاب کند که ساده ترین راه ، اجرای چند بیت شعر و سرود با انتخاب خود شخص داوطلب می باشد. معمولاً علاقمندان در ذهن خود با یک یا چند سرود و نغمه اُنس دارند، این بهترین راه تست اولیه صداست. شخص داوطلب چند بیتی را با سَبْـک خودش می خواند. و اینجاست که نقش مربی جهت تشخیص صحیح روشن می شود. همانطور که یک مربی فوتبال نیاز به بازیکنانی با مهارت های ویژه دارد، مثل دروازه بان – مدافع – هافبک و مهاجم، مربی سرود نیز باید ترکیب صدایی خاصی برای گروه ترسیم و کاستی های خود را برطرف کند. مثلاً تکخوان – گروهی با صدای بم – یک گروه با صدای زیر یا گروهی با گستره ی صدایی متفاوت بین صداهای بم و صداهای زیر که قبلاً در مبحث وسعت صدای انسان بیان شده بود. مکان تمرین:مکان تمرین باید فضایی ساکت و آرام و دل باز و بدون محدودیت تمرین با صدای بلند باشد. نور و تهویه مناسب و ایجاد دمایی طبیعی و ... به تمرکز اعضاء گروه سرود می افزاید. قابلیتات مورد نیاز تمرین:متناسب با توانایی هر گروه سرودی تواناییات از یک ضبط صوت ساده (کاست یا سی دی) ابتدا می شود تا دک های پیشرفته تر و باندهای بزرگ تر. خلاصه بسته به شرایط مالی هر گروه قابلیتات تهیه شده و تمرین با کیفیت انجام می گیرد. زمان و زمان بندی تمرین:بهترین ساعات تمرین وقتی است که نیرو شرایط روحی جسمی مناسبی داشته باشد. یعنی سر حال باشد. که البته بعضی گروه ها توانایی تعیین زمان خاص را ندارند که باید دقت شود زمان تمرین زمان نامناسبی نباشد. ساعت هایی که به هیچ عنوان نمی توان جلسات تمرین سرود برگزار کرد عبارتنداز : ( صبح زود - آخر شب و یا دقیقاً وقت نماز)زمان بندی معمول تمرینات گروه سرود از هفته ای یک جلسه تا حتی هفته ای هفت جلسه در صورت نیاز قابل تغییر است.مدت زمان تمرین از نیم ساعت تا دو ساعت متناسب با شرایط و نیاز گروه تعیین می شود که البته بهترین مدت برای تمرین یک ساعت الی یک ساعت و ربع پیشنهاد می شود. روش تمرین:روش ها متفاوتند اما روشی را که ما پیشنهاد می کنیم این است که:1. ابتدا سرودی را که انتخاب نموده ایم و آماده تمرین است را چند مرتبه پخش می کنیم و به اعضاء گروه سرود تأکید می کنیم فقط گوش دهند. حداقل سه تا پنج مرتبه.2.از ابتدای سرود یک یا دو بیت را هدف قرار داده و تکرار می کنیم. مثلاً ده بار متوالی به این صورت که پنج مرتبه اول دو بیت پخش شده فقط گوش داده شود.3. دفعات ششم و هفتم دو بیت در حال پخش زیر لب زمزمه شود به گونه ای که صدای ما را کسی نشنود.4. دفعات هشتم و نهم زمزمه ای بلند تر ( با روشن شدن جوهره ی صدا )5. دفعه ی دهم (آخرین بار) با صدای طبیعی خوانده شود. اگر دو بیت را صحیح خواندند سراغ دو بیت بعد خواهیم رفت و در غیر این صورت تمرین مجدداً تکرار می شود تا دو بیت اول مفصلاً تفهیم شود. 6. به همین صورت دو بیت دو بیت آموزش را ادامه می دهیم تا تمام سرود جزء جزء آموخته شود.7. در اتمام یک مرتبه با صدای زمزمه ای تمام سرود را مرور می کنیم.8. برای جلسات بعد سرود خوانده شده را برای گوش دادن اعضاء ( فقط گوش دادن ) به اعضاء تقدیم می کنیم. انتخاب سرود: انتخاب سرود بسیار مهم است. ما می خواهیم بلندگوی چه مطلبی باشیم؟ آیا اصلاً ضرورتی دارد این شعر و سرود را بخوانیم؟ پس باید به اهدافی که با خواندن این سرود دنبال می کنیم نگاه دقیقی داشته باشیم.معمولاً سرودهای مذهبی - انقلابی و حماسی سرودهایی هستند که حاوی پیام های با ارزشی هستند و سرودهایی دین مدار محسوب می شوند. البته در همین نوع سرودها نیز بهتر است از اشعار قوی تر و آهنگ های رساتر انتخاب صورت گیرد. اجرای آزمایشی: بعداز مدتی تمرین می بایست اجرای آزمایش در حضور مخاطبینی که تا بحال سرود را ندیده و نشنیده اند داشته باشیم. یعنی تمرین اعتماد به نفس.گروه سرود نو پا با اجراهای متعدد است که تسلط خود را بر اجرا صعود می دهد.نکته ی مهم : خسته نشویم و از ریتم خارج شدن و حتی صداهای ناهنجار را تحمل کنیم و به مرور اصلاح و با اندوختن تجربیات بیشتر اعضاء گروه سرود را پخته تر کنیم. بهره گیری از مربی فنّی با تجربه جهت رفع نواقص:در راستای کسب تجربه و اجراهای آزمایشی از تجربیات فراوان مربیان پیشکسوت استفاده کنیم تا پی ببریم راهنمایی های هرچند کوچک ایشان تا چه حد می تواند مفید و مؤثر واقع شود.اجراهای متعدد: هر چه تعداد اجراها را بیشتر کنیم تسلط بر کار و اعتماد به نفس بیشتری حاصل می شود. رمز موفقیت هر گروهی در اجراهای متعدد آن گروه خلاصه می شود.اعتماد به نفس و خونسردی به سرعت به دست نمی آید پس کوشش و تلاش لازمه ی موفقیت در تشکیل گروه سرود کارآمد می باشد. داستان دنباله دار سرود:لذت اجرای بدون نقص تا حدی است که تمام اعضاء گروه را تشنه ی سرود بعدی می کند. لذا دقت شود تا در صورت برخی اجراهای ضعیف بی انگیزگی جای اعتماد به نفس را نگیرد. رفع اشکالات با مهربانی مربی همراه باشد اصلاح سریع‌ترتر صورت گرفته و شخص علاقمندتر به تمرینات نگاه می کند و برای سرودهای بعد با شور و اشتیاق اعلام آمادگی می کند.سایرنکات مهم :1. تا زمانی که تمام سرود را جزء جزء آموزش نداده ایم. سی دی یا کاست سرود خوانده شده را تحویل اعضاء نمی دهیم. این تأکید نکته ی بسیار مهمی در دریافت صحیح قالب اجرای سرودهاست.2. اصولاً اعضاء ملودی بدون کلام سرود را نداشته باشند بهتر است. چرا که اگر امتحان بفرمایید در نهایت می بینید هر عضوی برداشت متفاوتی در هر بیت از نحوه ی خواندن داشته است.3. تمرینات را با استراحت های کوتاه و یا نکاتی که نیاز به یادآوری دارند متنوع تر کرده و از خسته کردن اعضاء جدّاً خودداری نمایید.4. مربی باید خندان و خوشرو و جذّاب باشد و با فنّ بیان نیروهای گروه سرود را هوشیار نگه دارد. ایجاد انگیزه با تشویق به موقع و همراهی مناسب با اعضاء بسیار مهم است همنوایی:
هر نوع همخوانی، با ریتم و آهنگ را می توان سرود نامید،
در اجرای سرود هماهنگی اعضاء گروه بسیار مهم است و این هماهنگی، مگر با تمرین های پیاپی اتفاق نمی افتد، نوع دیگر هماهنگی، همزمان بین ریتم آهنگین و صوت گروه است، این مورد همزمانی نیز با شناخت گروه از لحظه های مکث و ابتدا توانایی پذیر می شود.
بهترین تمرین برای این کار گوش دادن به آهنگ با کلام و تطبیق آن با آهنگ بی کلام سرود است. یادتان باشد قبل از ابتدا تمرین حتماً متن سرود را از روی آهنگ با کلام بنویسید. راه دیگر برای ایجاد هماهنگی بین ریتم و خوانندگان و بین اعضاء گروه، استفاده از شخصی به عنوان رهبر گروه است، این شخص همان کسی است که جلوی گروه و پشت به بینندگان می ایستد و با حرکت دست و... گروه را در شناخت لحظه های شروع کار و مکث راهنمایی می کند. این راه جایی را برای خطا در خواندن نمی گذارد.
آرایش گروه:
دومین مسئله برای یک اجرای خوب، نحوه ی آرایش گروه، یا همان چیدمان اعضا (شکل ایستادن در صحنه) است. شاید در نظر اول نوع ایستادن فقط سلیقه رهبر گروه را نشان دهد، امّا آرایش گروه در زیر و بمی و کمی و زیادی صدایی که از خوانندگان به گوش می رسد موثر است، بعلاوه آن که گاهی نوع ایستادن، منظوری را برای القای بهتر محتوای سرود در بر دارد.
در بعضی اجرا ها، برای پویایی بیشتر و ایجاد تنوع، خوانندگان طبق تعریف (نوعی سناریو) در صحنه حرکت می کنند و جای مشخصی ندارند. انتخاب متن سرود:
از موارد مهم دیگری که تأثیر گذاری و جذابیت اجرا را بالا می برد، انتخاب متن مناسب برای اجرا ست. ارتباط محتوایی متن با مناسبت و در نظر گرفتن مخاطبین، مسئله ی مهمی است، مطمئناً سرودی که در یک مدرسه ابتدایی خوانده می شود مناسب با فضای یک دبیرستان نیست. سرود هایی که مخصوص دوران دبستان است، معمولاً تصویر سازی ذهنی با کلمات ایجاد می کنند و ساده و روان هستند که درک آسانی را می طلبد. تشکیل گروه:
خوب است، در هر فضای فرهنگی مثل مدرسه، مسجد و... از بین بچه ها، به شکل داوطلبانه گروهی تشکیل شود برای تست صدا، بعد از آن متنی را به آن ها داده تا به صورت تمرینی بخوانند، میزان زیر و بمی صدای آن ها را تشخیص داده و نفس گیری آن ها را بسنجید، افراد با صدای بم و نفس گیری خوب را برای گروه تک خوانی انتخاب کنید، و از هر نوع صدا (زیر و بم) افرادی را برای اعضاء گروه انتخاب کنید توجه داشته باشید که صدای خوب فرد کافی نیست، تسلط او در اجرا و جرأت رو برو شدن با مخاطب نیز مسائل مهمی هستند. از همان تمرین اول تأکید بر حفظ متن توسط اعضا کنید. وجود یک رهبر گروه خوب کیفیت اجرا را بالا می برد، رهبر گروه می تواند از بین اعضاء گروه انتخاب شود و یا مربی تربیتی مدرسه این مسئولیت را به عهده بگیرد در هر صورت او باید به طور مفصل با ریتم و آهنگ و متن سرود آشنا باشد تا بتواند راهنمایی های لازم را انجام دهد.
انواع هم خوانی ها:
1- روش معمول، خواندن گروهی، ترانه ای است با ریتم و آهنگ منطبق بر متن.
2- اجرای سرود – نمایش، معمولاً در این روش دو گروه اجرا را در دست می گیرند، گروه اول سرود را می خوانند و گروه دوم بنا بر متن سرود و آهنگ نمایشی اجرا می کنند، البته این نمایش ها معمولاً کوتاه هستند و کلامی بیشتر از متن سرود ندارند.
3- همخوانی های اشاره ای: حتماً سرود های بچه هایی که نا شنوا هستند را دیده اید، نوعی همخوانی با حرکت دست و ایما و اشاره با ریتم و آهنگ. این نوع سرود برای بیننده که خود نا شنوا نیست، هم، زیبا و تأثیر گذار است، زیرا سکوت اجرا کنند گان خود بیان گر حرفهای بسیاری است. علاوه بر این الهام گرفتن از این روش برای تمرین با بچه های دبستان مفید است، به این صورت که یکسری اشاره ها را بین آن ها و رهبر گروه معین می کنیم با اجرای آن اشاره ها به آن ها در حفظ و یادآوری متن سرود کمک می شود، حتی اجرای این اشاره ها در حین سرود توسط بچه ها حرکت و پویایی ایجاد می کند. انجام دو فعالیت در یک زمان تمرکز کودکان را در این سن بیشتر می کند، مخصوصاً که یکی از فعالیت ها حرکتی باشد، معمولاً دانش آموزان دبستانی تمایل به حرکت دارند و ایستاندن آن ها در یک جای ثابت، مشکل ساز است، وقتی قرار می شود اجرای اشاره همزمان با همخوانی داشته باشند به این میل آن ها پاسخ داده می شود.
4- یک نوع همخوانی، زبان بدن و آهنگ است، در این کار برای آهنگ ها، متن های حرکتی نوشته می شود (بیان حرکت)، چند سالی است که این روش در مدارس اجرا می شود و با استقبال خوبی هم مواجه شده، در این کار مهمترین مسئله هماهنگی حرکات گروه با هم است.
5- و... ده فرمان برای اجرای سرود:
1- حتماً یک گروه سرود ثابت داشته باشید. هر بار اجرا خود نوعی تمرین محسوب می شود و تجربه در اجرای خوب اثر دارد.
2-